Vrije wil en bewustzijn

Ik heb net de drie boeken van Yuval Noah Harari gelezen: Sapiens, Homo Deus, 21 Lessons gelezen. Een van zijn uitspraken is dat de vrije wil niet bestaat. Hij is niet de enige die dat beweert. Dick Swaab is er ook bekend door geworden, en er zijn nog veel anderen. Hij schrijft ook dat wij vrijwel elke hersenfunctie een locatie kunnen geven, behalve het bewustzijn. Hij trekt niet de conclusie dat bewustzijn dan ook niet zal bestaan. Maar misschien bestaat daar verband tussen. Vrije wil en bewustzijn hangen met elkaar samen, maar we kunnen ze niet localiseren.

Bijbel en theologie(26). God(1)

Als God bestaat, dan bestaat Hij niet uit atomen. Immers, dan zouden we Hem allang gedetecteerd moeten hebben. Een niet-atomair bestaan dus. Maar waar kan Hij dan uit bestaan, en bestaat er iets dat ook op niet-atomaire manier bestaat? Hemel en hel bijvoorbeeld? En zijn er minder esoterische zaken die misschien ook niet uit atomen bestaan? Volgens Swaab bestaat de vrije wil niet, want dat is onverenigbaar met atomair bestaan. Kan de vrije wil dan niet-atomair bestaan? En bewustzijn? Is dat helemaal te verklaren uit atomair bestaan? En leven überhaupt?

De vrije wil(3). De computer.

Kunnen we analoog aan de Turing test vrije wil op een computer simuleren?
In feite is het een onderdeel van de Turing test.
Hoe stel je bij een ander vast dat hij/zij een vrie wil heeft? Doordat die persoon onvoorspelbaar is. Een mens zonder vrije wil is voorspelbaar, een mens met vrije wil is onvoorspelbaar.

Van tijd tot tijd doen computers dat ook, zich onvoorspelbaar gedragen. Een storing heet dat.
Maar kunnen we het ook programmeren? Ja, dat kan.
In programmeertalen bestaat er meestal een random-functie: als die wordt aangeroepen levert hij een willekeurig getal. Hierbij wordt meestal gebruik gemaakt van de tijdfunctie: de laatste cijfers van het aantal miljoenste seconden dat verstreken is sinds een gebeurtenis. Die laatste cijfers zijn onvoorspelbaar.
Dat getal kunnen we dan gebruiken om onvoorspelbaar gedrag te simuleren.
Nog iets algemener: we gebruiken de informatie van een bepaalde plaats die daar om een heel andere reden neergezet is. Het resultaat is onvoorspelbaarheid.
Misschien werkt ons brein ook zo: misschien is er ook een random-functie: een functie die gebruik maakt van informatie die daar om een andere reden staat.
Of je dat wilsvrijheid wilt noemen laat ik in het midden. Maar het resultaat is in ieder geval onvoorspelbaar.

De vrije wil(2). Turing.

Als een mens eigenlijk een machine, een soort computer is, dan zou of een mens geen vrije wil hebben, want een computer heeft die ook niet, of een computer moet ook een vrije wil kunnen bezitten.
Turing heeft een test bedacht om na te gaan of het mogelijk is een computer van een computer te onderscheiden aan de hand van antwoorden op vragen.
Tot nog toe was dat mogelijk.
Ik vraag mij trouwens af of dat niet komt door de beperkingen van het menselijk brein.
Als je vragen stelt over bijvoorbeeld wat er in een bepaald jaar is gebeurd, en de alle vragen worden goed beantwoord, dan moet dat de computer zijn. Computers weten veel meer dan mensen, als ze daarvoor geprogrammeerd zijn. Daardoor vallen ze door de mand.
Afgezien daarvan, kun je op een analoge manier mens en computer onderscheiden op het gebied van de vrije wil?

De vrije wil(1)

Recentelijk verschenen er diverse artikelen in Trouw over de vrije wil. Die bestaat niet, zo lees ik. Alles ligt vast in de structuur van het brein. Wij bestaan uit atomen, ons brein ook, en die atomen moeten de natuurwetten gehoorzamen. Ze hebben geen vrije wil. En dus kan een mens die uit atomen bestaat ook geen vrije wil hebben. Eigenlijk is een mens een machine.
Er zijn nu drie mogelijkheden:
a. Een mens heeft inderdaad geen vrije wil. Dat heeft zo z'n consequenties: zonder vrije wil geen verantwoordelijkheid. Machines zijn ook niet verantwoordelijk voor wat ze doen of juist niet doen.
Maar als een mens niet verantwoordelijk is voor zijn daden kan hij ook niet gestraft worden.
Machines worden ook niet gestraft. Ze worden wel gerepareerd, of gerecycled, of vernietigd.
Dat zou met een mens dus ook moeten gebeuren als hij een machine is.
Het is allemaal tegen ons gevoel: een mens heeft wel een vrije wil, hij moet gestraft worden voor slechte daden, en hij moet ook niet vernietigd worden als hij onbruikbaar is geworden.
Kortom, voor ons gevoel is een mens geen machine.
b. Wij bestaan weliswaar uit atomen, maar op de een of andere manier sluit dat niet uit dat wij een vrije wil hebben.
c. Wij bestaan niet uitsluitend uit atomen. Wat er dan meer zou moeten zijn is onbekend, want onze meetinstrumenten bestaan uit atomen, en die kunnen iets dat niet uit atomen bestaat niet registreren.
Dit iets zou dan de vrije wil mogelijk maken. Ook zou de ziel hieruit kunnen bestaan. Of God.